Jómfrúarræðan í borgarstjórn

Seinni umræður um fjárhagsáætlun í borgarstjórn þ. 14. desember 2010.

Forseti – ágætu borgarfulltrúar – góðu Reykvíkingar

Stefna Vinstri grænna í menntamálum
Sonur minn Styrkár Flóki, sem er tæplega tveggja ára, hefur gaman af sögunum um Barbapabba. Það hef ég líka. Við spænum í okkur bækurnar af bleika vinalega og úrræðagóða fyrirbærinu sem varð til við heldur óvenjulegar aðstæður. Barbapabbi kemur til hjálpar þegar mest á móti blæs. Barbapabbi, Barbamamma og Barbabörnin búa hvert yfir sínum gáfum og snilli og áhugamál þeirra eru ólík og fjölbreytileg. Í sögunum er bergmál margra þekktra minna úr bókmenntum og heimspeki. Þar birtast okkur hugmyndir sem líkt og Barbapabbi eru upprunnar í Frakklandi og margir aðhyllast í dag. Því miður mættu það samt vera fleiri.  Í einni af uppáhaldsbók okkar Styrkárs Flóka, Skólinn hans Barbapabba, segir að Barbapabbi hugsi öðruvísi. Hann hefur nefnilega metnaðarfyllri hugmyndir um menntun ungviðisins en þorpsbúar. Hann býr yfir hugsjón og framtíðarsýn og hlustar á börnin. Hann gerir veikleika þeirra að styrk.

Og af hverju stend ég hér og tala um Barbapabba í stað þess að þylja upp tölur og prósentur úr fjárhagsáætlun? Jú – af því mig langar að byrja á því að tala um stefnu Vinstri grænna í menntamálum. Og þegar ég les bókina Skólinn hans Barbapabba með syni mínum verður mér oft hugsað um menntapólitík Vinstri grænna. Við í Vinstrihreyfingunni-grænu framboði hugsum nefnilega öðruvísi. Svona eins og Barbapabbi. Við eigum okkur hugsjón fyrir íslenskt skólakerfi og stefna okkar er skýr. Við höfum framtíðarsýn og hugsum meira en einn leik fram í tímann. Menntastefna okkar er byggð á samfélagslegum gildum og rétti einstaklingsins til að þroska hæfileika sína á sínum forsendum. Það sem mikilvægara er, við setjum öll börn í öndvegi. Við teljum það algera nauðsyn að horfa á málefni barna á heildstæðan hátt – hvort sem um er að ræða skólamál, fjölskyldu- og félagsmál, tómstundir eða aðbúnað barna. Börnin okkar eiga að búa við bestu mögulegu uppvaxtarskilyrði sama hvernig þau eru úr garði gerð. Og forsenda þess að börn læri og þroskist er að þau  fái að hafa áhrif á umhverfi sitt og taka þátt í því. Eins og Barbapabbi – hafa Vinstri græn áttað sig á þessu.

Menntun er hápólitískt viðfangsefni og samofin hverju samfélagi.  Reykjavík er þar ekki undanskilin. Borgarpólitíkin snýst um málefnin og að hugur og hjarta fylgi því sem stjórnmálamenn segjast ætla að gera. Hún snýst líka um að að virkja okkur Reykvíkinga til áhrifa til að búa til góða borg sem við getum síðan skilað með sóma til barnanna okkar. Umhverfi okkar og nærþjónusta kemur okkur því öllum við. Það sama gildir um skólastarfið. Það snertir okkur öll. Við göngum öll í skóla og þegar skólagöngu okkar lýkur tekur skólaganga barna okkar við – a.m.k. þeirra sem eignast börn. Við höfum flest skoðun á skólastarfi – hvað megi gera betur – hvað sé ásættanlegt – og svo framvegis.

Sama hvað okkur finnst um einstök mál þá held ég að við getum öll tekið undir að skólinn er lykilstofnun hvers samfélags. Hann gegnir veigamiklu hlutverki í að koma okkur út úr kreppunni. Hann á að vera öruggt skjól fyrir börn og ungmenni á öllum tímum og sér í lagi á tímum efnahagsþrenginga. Við Vinstri græn viljum að skólar séu gjaldfrjálsir. Þeir eru sameign okkar allra og reknir fyrir fjármuni úr sameiginlegum sjóðum. Þeir eiga að vera án aðgreiningar, fjölbreytt og sjálfbær menntasetur þar sem jafnrétti og lýðræði er viðhaft og áhersla lögð á list- og verkgreinar jafnt sem bókgreinar. Í þeim á að fara fram faglegt starf og þar á að ríkja frelsi svo fagfólk hafi svigrúm til að móta blómlegt og skapandi skólastarf. Blómlegt skólastarf veltur líka á aðkomu foreldra og virk þátttaka þeirra í því hefur sýnt sig að hafa jákvæð áhrif á námsárangur og þroska barna.

Í samfélagi þar sem börnum líður vel getur flestum liðið vel. Samfélag samtímans er því miður búið til af fullorðnum og hannað að mestu leyti fyrir fullorðna. Því þarf að breyta. Við þurfum að sníða samfélagið meira að þörfum barna. Við þurfum að hlusta á börn og virða þarfir þeirra og gefa foreldrum og börnum aukin tækifæri á að verja tíma saman.

Vinstri græn hafa ætíð hagsmuni barna að leiðarljósi. Öll börn eigi að sitja við sama borð. Þeim á að vera tryggð  sú  grunnþjónusta sem grunnskólinn og leikskólinn er þrátt fyrir efnahagsþrengingar. Það er því aldrei of oft sagt að menntakerfið eigi að snúast um börn og hagsmuni þeirra, rétt þeirra til menntunar og menningar og áhyggjulauss lífs.

Þrátt fyrir að íslenskt efnahagslíf hafi nú verið drepið í dróma er næsta víst að það rís brátt úr öskustónni. Atvinnuleysi er vissulega hræðilegt og hefur afar neikvæðar afleiðingar á bæði samfélag og einstaklinga. Verður ekki nægilega undirstrikað hversu mikilvægt er að taka á þeim vanda sem atvinnuleysi sannarlega er. En aftur að menntamálum.

Öfugt við atvinnu verður menntunin ekki tekin frá okkur. Við búum að henni alla ævi. Innihaldsríkt nám og góð menntun er hornsteinn hvers þróttmikils samfélags. Menntun er nauðsynleg til að tryggja vandaða lýðræðislega umræðu og góða stjórnunarhætti. Sagt er að vísindi efli alla dáð og ekki ætla ég að liggja á þeirri skoðun minni að brýnt sé að auka til muna hvers kyns vísinda- og fræðastarf í skólakerfinu. Menntir efla líka listir og menningu. Og svo má auðvitað ekki gleyma því hlutverki sem menntun hefur og sjálfstæðismenn halda mest upp á – menntun eflir nefnilega efnahagslífið. Vegna þessara víðtæku  og mikilvægu samfélagsþátta er því brýnt að aðgerðir okkar nú komi ekki niður á okkur síðar.  

Eru þá enn ótaldir þættir sem varða einstaklinginn sjálfan. Það er ekki þar með sagt að fólk sem skortir formlega menntun hafi farið  á mis við eitthvað. Fræðsla í leik- og grunnskólum skýtur sterkum stoðum undir alla framtíðarmenntun, sama af hvaða tagi hún er. Ef grunnnám barna skerðist enn frekar getur það haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Þess vegna þurfa stjórnmálamenn að hafa skýra pólitíska sýn í menntamálum. Menntapólitík er mikilvægari nú en nokkru sinni fyrr. Stjórnmálamenn þurfa að hafa framtíðarsýn og hugsa í lausnum. Og af hverju stend ég hér og tel upp eitthvað sem flestir viðstaddir telja sig vita? Jú, af því að nú ætla ég að vinda mér í að ræða stefnu meirihlutans í borginni í menntamálum. Og af stefnu hans, eða réttara sagt stefnuleysi, að dæma virðist tilfinnanleg þörf að minna hann á það, sem ætti að skipta mestu máli, þegar hann þarf að taka veigamiklar ákvarðanir. Sér í lagi þegar ákvarðanirnar snúast um framtíð og uppvöxt barna í Reykjavík. Það er nefnilega ekki hægt að lappa upp á menntakerfi borgarinnar með plástrum hér og þar þegar það er nýkomið úr holskurðaðgerð. 

En vindum okkur snöggvast í svokallaða stefnu Besta flokksins og Samfylkingarinnar í menntamálum.

Ágæti forseti.

Menntastefnuleysi S og Æ í borginni.
Nú er afskiptaleysis-stefnan liðin undir lok og stefnuleysis-stefnan tekin við. Stundum nær hins vegar  stefnuleysið nýjum hæðum með systra-stefnum sínum; vinsældastefnunni og geðþóttastefnunni. Í meginatriðum virðist meirihlutinn hins vegar halda sig við stefnuleysið. Hér á undan talaði ég um mikilvægi þess að hafa skýra pólitíska sýn og sér í lagi í efnahagsþrengingum þegar beita þarf hugvitinu af lífs og sálar kröftum og leita skapandi leiða til að takast á við ástandið. Nú kann einhver að fara í fýlu þegar ég gagnrýni vinnubrögð meirihlutans sem mér finnast nokkuð metnaðarlaus á köflum og oft gamaldags. En það er alger óþarfi að taka slíka gagnrýni persónulega. Þegar almannahagsmunir eru í húfi geta borgarfulltrúar meirihlutans ekki verið hörundsárir. Nú vill ef til vill einhver malda í móinn og benda mér á samstarfsyfirlýsingu Besta flokksins og Samfylkingarinnar svo ég neyddist til að éta allt ofan í mig aftur. En honum verður ekki kápan úr því klæðinu. Ég er nefnilega búin að lesa yfirlýsinguna. 

Í yfirlýsingunni er farið um víðan völl undir liðnum Börn og skólar. Að langmestu leyti virðist skólastefna meirihlutans vera yfirfærð úr kosningaplaggi Samfylkingarinnar enda hafði Besti flokkurinn ekkert pælt í stöðu og hagsmunum barna í borginni þegar hann bauð sig fram – kannski af því að börn hafa ekki fengið kosningarétt og gagnast flokknum því lítið. (Þau gætu reyndar keypt diskinn þegar hann kemur á DVD). Flokkurinn minnist sem sagt ekkert á ungmenni og börn og hag þeirra. Þar stendur ekkert um leik- eða grunnskóla – ekkert um frístundaheimilin eða tómstundastarf. Þar stendur ekkert um börnin okkar. Stefna flokksins í málefnum sem snerta börn er því fljótafgreidd. Þar segir á tveimur stöðum, -  með leyfi forseta:  „Ókeypis í strætó fyrir námsmenn og aumingja“ og „ókeypis tannlæknaþjónusta fyrir börn og aumingja. Þetta er eitthvað sem vantar og við viljum endilega taka þátt í að lofa því.“  Tilvitun lýkur. Ég leyfi mér að ganga út frá því að ókeypis í strætó fyrir námsmenn og ókeypis tannlæknaþjónusta séu í sjálfu sér ekkert fjarlæg og óyfirstíganleg markmið og því sé ekki hægt að segja „djók“ þegar maður setur slík markmið. Við kjósendur (en ég er einmitt svona kjósandi líka) viljum nefnilega ganga út frá því að stjórnmálamenn ætli og vilji standa við kosningaloforðin sín og hafi gott eitt í hyggju í starfi sínu. Stundum kemur reyndar á daginn að góður hugur fleytir manni skammt – en flokksliðar Besta flokkinn geta eflaust tekið undir það.

En aftur að samstarfslýsingu meirihlutans um börn og skóla.

Til að gera yfirferðina eins sársaukalausa og hægt er ætla ég að stikla á stóru. Meirihlutanum þykir ég auðvitað vera með leiðindi að gera kröfur og kalla eftir að staðið sé við alls konar loforð. Ef líkja mætti þessum fundi borgarstjórnar við svaðalegt partí í Dúfnahólum þá væri ég líklega gesturinn sem skrúfar niður tónlistina til að benda á að sófinn og borstofuborðið standi í ljósum logum. Borgarfulltrúinn  Sóley Tómasdóttir er hins vegar búin að benda á að öll byggingin er alelda.

Í yfirlýsingunni kemur fram að borginni verði mörkuð barna- og fjölskyldustefna. Nú langar mig að spyrja borgarstjóra: Heldurðu ekki að fjárhagsáætlun hefði orðið betri ef meirihlutinn hefði markað sér þessa stefnu í upphafi? Gæti þá verið að barnafjölskyldur tækju á sig þyngstu byrðarnar eins og nú er raunin? Eða er meirihlutinn kannski einmitt að marka sér þannig stefnu í málefnum barna og fjölskyldna?

Yfirlýsing meirihlutans er ekki alls kostar slæm. Þar má tína hitt og þetta til sem alveg þokkalegt. Annað skýtur reyndar skökku við eins og t.d. að taka upp systkinaforgang, sem brýtur í bága við jafnræðisreglu stjórnsýslunnar og að uppræta eitthvert áhugaleysi drengja í skólum. En máli sínu til stuðnings ákvað meirihlutinn að taka mark á yfirborsðkenndri orðræðu sem varð til út frá lítilli könnun sem sýndi að 33 prósentum drengja leiddist í skólanum á móti 17 prósentum stúlkna. Að vissu leyti kristallast menntapólitísk stefna meirihlutans í þessu afmarkaða máli – að gera bara gott fyrir sum börn og ekki öll. Maður veltir fyrir sér hvernig meirihlutinn ætlar síðan að taka á námsleiða stúlkna. Já, eða öðrum vandamálum eins og t.d. sjálfsmynd barna eða neikvæðum áhrifum kynjaðra staðalmynda sem takmarka valfrelsi ungmenna.

Í ljósi fjárhagsáætlunar sem nú er lögð fram er eftirtektarvert að meirihlutinn vinnur beinlínis gegn eigin markmiðum. Ekki get ég séð hvernig byggja eigi nýja skóla á næstunni eða taka upp viðræður um tilraunaskóla fyrir 13-18 ára. Ekki get ég séð hvernig meirihlutinn hyggst fara að því að fjölga karlkennurum þegar uppsagnir eru yfirvofandi í grunnskólum. Ekki get ég heldur séð hvernig auka eigi vægi siðfræði, heimspeki og tjáningar í kennslu þegar meirihlutinn vill draga úr umfangi kennslu. Og ég spyr – hvernig hefur meirihlutinn hugsað sér að efla móðurmálskennslu barna af erlendum uppruna í samstarfi við grasrótarsamtök? Og hvernig hafði meirihlutinn hugsað sér að standa við þessa yfirlýsingu – með leyfi forseta: „Samhliða aukinni fagmennsku með lengingu kennaranáms leggi leikskólinn aukna áherslu á ögrandi viðfangsefni við hæfi hvers og eins barns.“ Þetta virðist hjákátlegt þegar maður horfir á blákaldar staðreyndir raunveruleikans. Það skiptir engu máli hversu vel starfsfólkið er menntað ef það bæði undirmannað og undir miklu álagi á vinnustaðnum.

Og nú er einnig stefnt að því að samþætta skóla- og frístundastarf með nýjum leiðum sem meirihlutinn lofaði vissulega. Það er hins vegar ekki gert með fagleg sjónarmið að leiðarljósi, þó það sé vissulega gert undir því yfirskini, heldur er það fyrst og fremst gert til að spara og hagræða í launakostnaði í yfirstjórn.

Maður fær helst á tilfinninguna að menntakerfið sé látið reka á reiðanum. Kannski er það ekki nógu skemmtilegt fyrir meirihlutann. En ég á samt bágt með að trúa því að Samfylkingin og Besti flokkurinn hafi verið að tala um menntakerfið þegar þegar þau sammæltust um að hafa þennan punkt í stefnuyfirlýsingunni sinni. Með leyfi forseta:  „Leiðindi í borgarkerfinu verði leituð uppi og þeim útrýmt nema ríkir almannahagsmunir geri þau algjörlega nauðsynleg.“ Sem betur fer eru það almannahagsmunir að menntakerfið í Reykjavík haldi velli.

Forseti.

Fjárhagsáætlun grunnskóla og leikskóla
Nú liggur fjárhagsáætlun leik- og grunnskóla fyrir. Ekki verður séð að meirihlutinn forgangsraði í þágu barna, ungmenna og velferðar við gerð hennar, þrátt fyrir slíkar yfirlýsingar í fjölmiðlum. Fyrirhugaður niðurskurður á Leikskóla- og Menntasviði hleypur á hundruðum milljóna. Ekki er hægt að  skera  meira niður á þessum sviðum án þess að það bitni á faglegu starfi þeirra lykilstofnana samfélagsins sem leik- og grunnskólar eru. Nei – svo aldeilis ekki. Niðurskurðurinn MUN bitna á faglegu starfi leik- og grunnskóla, gæðum alls skólastarfs og auka álag á starfsmenn þeirra. Hann hefur líka í för með sér uppsagnir, kjaraskerðingu og launalækkun þeirra sem teljast til láglaunastétta í landinu. Það er staðreynd að flest störf í grunn- og leikskólum Reykjavíkur eru enn unnin af konum. Lítið hefur þokast áfram í að leiðrétta launamun kynjanna á undanförnum árum og eru tillögurnar til þess fallnar að auka enn á þennan launamun.

Meirihlutinn hyggst ná fram hluta niðurskurðarins með skipulagsbreytingum á borð við sameiningar. Ég geld varhug við þeim áformum. Það er vel þekkt að sameiningar spara alls ekki alltaf fé. Þvert á móti getur stærðin valdið ýmsum vandkvæðum sem kalla á meiri kostnað. En það er ekki einungis á grundvelli þess að sameiningar í leik- og grunnskólum kunni að vera kostnaðarsamar sem ég hef efasemdir. Áhrif þeirra á gæði náms og þjónustu grunn- og leikskóla eru allsendis óljós. Rannsóknir hafa sýnt fram á mikilvægi sýnileika stjórnenda grunn- og leikskóla fyrir faglegt starf og félagsanda og gæti samnýting skólastjóra dregið úr sýnileika hans. Þá gætu sameiningarnar bitnað á fjölbreytni í skólastarfi.  Sameiningar virðist vera einhvers konar mantra sem stjórnmálamenn fara með um þessar mundir – að sameina hitt og þetta í nafni faglegheita. Fyrirhugaðar sameiningar í Reykjavík blasa hins vegar við mér sem einhvers konar kreppuráð. Besti flokkurinn og Samfylkingin taka þátt í að kyrja stefið. En einhvern veginn tókst þeim að byrja á öfugum enda. Sameiningar varða einmitt beina þjónustu við borgarbúa og kalla á stjórnkerfisbreytingar. Það er því frekar máttlaust og fljótfærnislegt að byrja neðst og fikra sig upp.

Nú kunna menn að velta fyrir sér hvort ég sé á móti því að leik- og grunnskóli og frístundaheimili rúmist saman innan sömu stofnunar. Svarið við því er nei. Mér finnst hins vegar að ráðast eigi í breytingar á skólakerfinu að vel athuguð máli en ekki með handarbakavinnu.  Menntun barna á að vera í fyrirrúmi og faglegt starf þessara stofnana er ávinningurinn.

Undanfarið hafa birst greinar í fjölmiðlum frá leikskólakennurum. Þeir eru uggandi um sinn hag enda hefur meirihlutinn lauslega kynnt fyrir þeim áform sín um sameiningar en jafnframt skilið þá eftir í lausu lofti um hvað koma skal. Óttinn er slæmur og eftir viðvarandi álag í leikskólum undanfarin ár er ekki meira á þá bætandi. Meirihlutinn virðist gleyma því að leikskólastjórinn er límið sem heldur öllu starfi leikskólans saman. Leikskólastjórinn gengur í öll störf, mótar faglegt starf skólans og upphefur starfsandann. Eftir höfðinu dansa limirnir.

Þegar ég lýsti yfir áhyggjum mínum í menntráði þann 11. ágúst síðast liðinn vegna yfirvofandi uppsagna leikskólastjórnenda bókaði meirihlutinn á þessa leið: – Með leyfi forseta:

„Ætlunin með sameiningu leikskóla er bæði faglegs eðlis sem og liður í hagræðingu. Engar uppsagnir eru í farvatninu heldur eingöngu verið að skoða tækifæri til sameiningar þar sem stjórnendur segja upp af eðlilegum ástæðum. Mjög hart hefur verið gengið fram í hagræðingu í leikskólastarfinu sjálfu og ljóst að leita verður nýrra leiða. Margt mælir með tilraunum af þessu tagi og ljóst að þróunin er á þessa leið. Til dæmis opnar nýr og spennandi skóli í Úlfarsárdal innan nokkurra vikna þar sem einn stjórnandi er yfir leikskóla, grunnskóla og frístundaheimili. Illskárra er að hagræða í stjórnendakostnaði en í faglegu skólastarfi. Allir starfsmenn borgarinnar hafa fundið áþreifanlega fyrir hagræðingaraðgerðum, bæði karlar og konur.“

Ekki virðist mér að meirihlutinn hafi fundið þessar nýju leiðir sem hann telur að þurfi að leita – ef hann hefur þá leitað þeirra. Það má einnig velta fyrir sér hversu mikið langlundargeð meirihlutinn hefur ef hann ætlar bara að bíða eftir því að stjórnendur segi upp af „eðlilegum ástæðum“. Ég spyr því borgarstjóra: Ætlar meirihlutinn þá ekki að ráða nýtt starfsfólk inn á leikskóla? Verður engin endurnýjun í stéttinni? Fjölgar börnum þá á biðlistum eftir leikskólaplássi? Einhvern veginn finnst mér meirihlutinn ekki átta sig á því að faglegt skólastarf stendur og fellur með starfsfólkinu og stjórnendum þess. Án þeirra væri ekkert skólastarf.

Svipaður tónn hefur verið sleginn í fjárhagsáætlun fyrir grunnskóla Reykjavíkur. En þar eiga grunnskólakennarar undir högga að sækja. Eins og með sameininguna ríkir óvissuþáttur hvort hagræðing náist á sviðinu með því að minnka kennslumagn. Það geta sveitarfélögin ekki gert einhliða heldur þarf lagabreytingu til þess að það megi fram ganga. Það er reyndar með ólíkindum hversu margir óvissuþættir eru í fjárhagsáætluninni á bæði leikskóla- og menntasviði. Meirihlutinn gefur sér bara einhverjar forsendur að illa athuguðu máli. Slík vinnubrögð geta nú ekki talist til  góðrar meðferðar almannafjár, sem meirihlutinn ákvað að hafa að leiðarljósi í öllum rekstri Reykjavíkurborgar í samstarfsyfirlýsingu sinni.

Forseti.

Að setja allt sitt traust á að menntamálaráðherra samþykki lækkun kennslumagns, svo hagræðingarkrafa Reykjavíkurborgar náist, er vægast sagt kæruleysi svo ekki sé talað um áhrifin sem þetta hefur á nemendur grunnskóla og kjör kennara. Menntun barna er sett í uppnám til að spara sem mest í rekstri sveitarfélagsins.

Sveitarfélögin hafa lagt áherslu á 5-4-3– leiðina , það er að taka þrjá tíma af yngsta stigi og svo koll af kolli.  Þessi leið skerðir menntun barna. Eða telur meirihlutinn að þessir tímar (eða fækkun þeirra) muni ekki skerða menntun? Hefur þeirri spurningu annars verið svarað? Og nú væri ágætt að borgarstjóri myndi svara. Sums staðar má heyra þau viðhorf  að börnin þurfi ekki á þessum tímum að halda (óþarfa vettvangsferðir, útikennsla og frjálst starf) af því að þetta sé nýleg viðbót. Þá spyr ég: Hverju á þá að fórna? Útikennslu, vettvangsferðum, skapandi starfi? Eða bara stærðfræði og íslensku? Er meirihlutinn tilbúinn til að láta skerðinguna bitna á list- og verkgreinakennslu? Ég get ekki séð að það sé hægt að taka fjármagnið og tímana úr skólunum nema það bitni bæði á skapandi starfi, kjarnagreinum og valgreinum.

Samkvæmt nýjustu OECD-rannsókn á menntamálum er hlutur valgreina á Íslandi reyndar mjög hár – en börnin læra tiltölulega lítið móðurmál. Þá ættum við að hafa áhyggjur af stöðu  náttúrufræðikennslunnar miðað við PISA-kannanir. Þarf ekki að skoða nýjar námskrár sem birtast í vor og ræða hugsanlega skerðingu út frá þeim? Við þurfum að efla skapandi greinar og tryggja að þær verði ekki eingöngu valkvæðar á unglingastigi! Ekki draga úr þeim eins og það stefnir í að gerist með þessu áframhaldi.

Því vil ég talal fyrir breytingartillögu okkar Vinstri grænna sem er svohljóðandi. Með leyfi forseta:

Og nú hljóta allir að velta fyrir sér hvernig megi ná sparnaði án þess að skerða menntun. Benda má á að kennsluskylda kennara á Íslandi er tiltölulega lág (34% í kennslu), mun lægri en í nágrannalöndum – en laun þeirra eru að sama skapi lág. Þetta er það sem felst í samningum sveitarfélaga við samtök kennara og ég spyr: Hefur hækkun kennsluskyldu verið rædd við samningaborðið? Það er nokkuð ljóst að laun kennara þurfa að hækka og kannski má skoða betur uppbyggingu kjarasamninga þannig að þeir skili kennurum hærri launum… Hugsanlega með hærri kennsluskyldu sem myndi tímabundið skila sparnaði en mætti skilyrða launahækkun til lengri tíma.

Hefur meirihlutinn velt þessu fyrir sér eða beitt sér pólitískt í þessum málaflokki? Nei! Hann hafði ekki einu sinni fyrir því að kalla á kennarasamfélagið til samráðs við gerð fjárhagsáætlunar. Talandi um gamaldags og hugmyndasnauðar aðferðir. Nú hafa grunnskólakennarar tekið á sig kjaraskerðingu í eitt og hálft ár því að samningar þeirra eru lausir. Hugkvæmdist aldrei meirihlutanum að semja við hvert og eitt starfslið hvers  skóla og heyra hvernig allir geta lagt hönd á bagga til að mæta efnahagsþrengingum og öðrum vanda sem nú blasir við okkur? Hefur meirihlutinn velt fyrir sér hvernig mannauðurinn nýtist best  í þvæi kerfi sem við höfum? Endalaust falla fleiri verkefni í skaut kennara, skyldur þeirra eru auknar og samningar þeirra túlkaðir eftir geðþótta. Hvernig væri nú að Reykjavíkurborg gerði samkomulag um kennslufyrirkomulag í hverjum skóla fyrir sig miðað við nemendafjölda og faglegt starf? Myndi ekki nást meiri sátt, meiri framlegð og jafnvel hærri laun fyrir kennara? Reykjavíkurborg hefur vald til að ganga fram fyrir skjöldu og semja við kennara. En menn virðist skorta kjark og þor – bæði til að taka á vandanum og einnig fylgja pólitískri sannfæringu sinni – ef hún er þá einhver.

Í lokin á þessari yfirferð langar mig aðeins að minnast á tónlistarskólana. Yfir standa viðræður ríkis og borgar um kostnaðarþátttöku ríkis í tónlistarnámi. Ríkið hefur ekki komið að þeim kostnaði síðan 1989 (fyrir utan háskólastig) þannig að það ber að fagna því frumkvæði. Vonandi skila viðræðurnar árangri á næsta ári en samkvæmt fregnum frá viðræðunefnd er  verið að skoða tilteknar leiðir og á að kalla saman nefndina sem farið hefur með samningu laga um tónlistarmenntun strax eftir áramót. Vonandi léttir þetta einhverjum kostnaði af sveitarfélögunum til lengri tíma og gæti komið til framkvæmda á árinu 2012. Mikilvægt er að í samkomulaginu felist fyrirheit um að nemendur verði ekki bundnir átthagafjötrum í sínu sveitarfélagi og hvet ég fulltrúa sveitarfélaganna í þessum viðræðum til að tryggja að svo verði ekki.

Lítið dæmi
Sem eitt lítið dæmi um samráðsleysi meirihlutans mætti nefna Rafheima. Stóru orðin um lýðræði og samráð hafa ekki verið spöruð en þegar kemur að stórum ákvarðantökum sem snerta starfsmenn og borgarbúa hafa orðin holan hljóm. Nú tók meirihlutinn einhliða ákvörðun um að loka frábæru fræðslustarfi sem var á vegum Orkuveitu Reykjavíkur og í samstarfi við menntasvið. Tveir starfsmenn sáu um að reka Rafheima, minjasafnið, sýningu á Elliðaárstöð og vissa þjónustu við dalinn. Húsnæðið undir Rafheima er gömul aðveitustöð sem fyrirtækið átti. Í sjálfu sér var svo sem enginn kostnaður við þetta. En í tiltektarbrjálæði svokallaðra ráðinna fagmanna í Orkuveitunni var samfélagslegt hlutverk hennar virt að vettugi. Rafheimum var lokað. Það var ekki einu sinni splæst í símtal niðrá menntasvið. Starfsmenn þess lásu um lokunina í fjölmiðlum. Það heyrðist hvorki hósti né stuna frá krötunum sem þó höfðu það á stefnudagskrá sinni korteri í kosningar að efla allt starf Rafheima.  Og ég vitna í kosningaloforð Samfylkingarinnar með leyfi forseta: „Að styrkja fræðsluhlutverk húsdýragarðsins og leita leiða til að Náttúruskólinn mæti sívaxandi eftirspurn. Hvetja skal til þess að stofnanir borgar og ríkis þrói sambærilegar kynningar- og fræðsludeildir og Rafheimar Orkuveitu Reykjavíkur.“ En nú er búið að loka. Og á hverjum bitnar sú lokun mest? Nú, auðvitað á reykvískum skólabörnum. Ástæðan er vitaskuld sú að það þarf að bjarga svokallaðri „gullgæs“ borgarbúa – eins og meirihlutinn hefur kosið að kalla lífæð Reykvíkinga- og skal það vera m.a. á kostnað yngstu borgarbúanna. Þeirra sem hafa ekki enn fengið atkvæðisrétt og hafa lægstu röddina í samfélaginu.

Forseti

Í upphafi ræðu minnar talaði ég um mikilvægi þess að hafa skýra pólitíska sýn við allar ákvarðanatökur. Það hefur aldrei verið mikilvægara en nú. Að hampa pólitísku stefnuleysi sínu og jafnvel hreykja sér af því verður borgarbúum dýrkeypt. Sést það best á því á hverjum niðurskurðurinn bitnar. Gjaldskrárhækkanir eru flatar, miðjumoðið yfirþyrmandi og stefnuleysið algert. Meirihlutinn baðar sig í fjölmiðlum og segir að útreikningar minnihlutans séu rangir – ekki sé hægt að taka gjaldskrárhækkanir Orkuveitunnar t.d. með í reikningsdæmið – það sé bara svona… „sér“ fyrirtæki. Það er þvættingur. Allt helst í hendur og hefur áhrif hvert á annað. Sumir geta axlað auknar byrðar. Auðvitað vill það enginn. En þegar það virkilega skiptir máli hljóta allir, jafnvel hinir efnameiri, að samþykkja, að þeir sem eru aflögufærir beri aukinn þunga af kostnaði samfélagsins. Það er sanngjarnt. Það er hins vegar ekki sanngjarnt að gera börn og barnafjölskyldur að breiðu bökunum og láta þeim blæða. 10% hækkun á skólamáltíðum er 500 kall. Eftir gjaldskrárbreytingar er foreldrum ætlað að greiða 5500 krónur á mánuði fyrir eitt barn í grunnskóla. Meirihlutinn gerir lítið úr hækkuninni. En margt smátt gerir eitt stórt. Það sem sumum finnst lítið fé skiptir sköpum fyrir aðra. Þetta getur hreinlega verið munurinn á að borða eða borða ekki.

Og allt er hægt að reyna að fegra með því að tala í prósentum eins og menn komast að þegar þeir lesa viðtöl við formann borgarráðs Dag Bergþóruson Eggertsson. Samanburðinn er líka alltaf hægt að velja að geðþótta. Ef meirihlutinn vill koma vel út þá ber hann sig saman við einhvern sem er verri en hann sjálfur. Þetta er þumalputtaregla í klækjastjórnmálum. Ég velti fyrir mér af hverju Dagur beri Reykjavík ekki frekar við Súðavík. Þar greiða foreldar ekki námsgjald í leikskólanum.

Við Vinstri græn höfum lagt áherslu á að fullnýta útsvarið. Við höfum líka bent á ýmsar aðrar leiðir en talað fyrir daufum eyrum. Eins og fram hefur komið í ræðu minni er ljóst að umtalsverðar hækkanir á gjaldskrám á Mennta- og Leikskólasviði falla alfarið á barnafjölskyldur. Útgjöld þeirra eiga eftir að aukast um hundruð þúsunda á komandi ári. Ég spyr borgarstjóra: Fer hann enn að sofa á kvöldin sáttur við sína samvisku?

Ég þakka áheyrnina. Þið eruð þokkalegir áheyrendur – alveg hreint frábó.